Zo’n 20 jaar geleden stond de ooievaar op het punt om te verdwijnen uit Nederland. In het plaatsje De Schiphorst (vlakbij Meppel) is daarom lange tijd geprobeerd om ooievaars te fokken en weer uit te zetten in de natuur. Dat is erg succesvol: er zijn nu meer ooievaars dan ooit.
Een ongewenst effect van de grote ooievaarspopulatie rondom deze locatie is dat ze graag hun nesten bouwen boven het spoor op de bovenleidingsportalen. Dit brengt een aantal problemen met zich mee, zoals kortsluiting, draadbreuk, dode vogels en vervuiling. Hierdoor kunnen treinen (langdurig) uitvallen en is er veel extra onderhoud nodig.
We moeten dus het nestelen van ooievaars op bovenleidingportalen voorkomen, of in ieder geval sterk ontmoedigen. Tegelijkertijd is de ooievaar een beschermde vogelsoort met door de wet beschermde nesten.
Daarom is ProRail op zoek naar dier- en onderhoudsvriendelijke oplossingen die eenvoudig te plaatsen zijn op bovenleidingportalen om daar het nestelen van ooievaars zoveel mogelijk te voorkomen.
Over ons
ProRail verbindt mensen, steden en bedrijven. De totale spoorlengte in Nederland is meer dan 7000 kilometer en telt zo’n 100.000 bovenleidingportalen. Elke trein gaat van A naar B; op tijd, maar vooral ook veilig. Daarom onderhouden, beheren en vernieuwen we continu. Van stations, bruggen, tunnels, ecoducten, overgangen tot wissels en seinen. Dat doen we met heel veel professionals. Vanuit hun vak Treinverkeersleiding, ICT, Techniek, Finance en vele Staffuncties.
Waar zijn we naar op zoek?
Inmiddels hebben we 50-60 nesten in de portalen rondom Meppel / Koekange / Hoogeveen. Het aantal nesten breidt zich inmiddels ook uit, omdat een ooievaar die geboren is op een portaal, zelf ook een nest wil bouwen op een soortgelijke plaats.
We zoeken een oplossing om het nestelen van ooievaars op bovenleidingportalen onmogelijk te maken of in ieder geval sterk te ontmoedigen. De oplossing moet in ieder geval de eerste 5 jaren na het toepassen het vormen van een nieuw nest voorkomen.
De oplossing moet eenvoudig en snel te plaatsen zijn op de bestaande infrastructuur. Het is namelijk onmogelijk om alle portalen hierop grootschalig aan te passen. Het moet een toevoeging zijn aan het portaal (of aan de omgeving) die eenvoudig aangebracht en verwijderd kan worden, zonder aanpassingen aan het portaal of de omgeving.
Er zijn verschillende soorten bovenleidingportalen, maar de hoogte is altijd ongeveer 6 meter vanaf de spoorstaven. Het meest ideale is een maatregel die je niet op hoogte hoeft aan te brengen.
- Een erg belangrijke factor is de tijdsduur waarop het spoor ‘buiten dienst’ moeten worden gesteld om de oplossing te installeren. Hoe korter hoe beter! Ook mag de oplossing het treinverkeer uiteraard niet hinderen of beïnvloeden.
- Daarnaast moet de oplossing onderhoudsvriendelijk zijn: zo veel als mogelijk in de bestaande onderhoudsprocessen. Een oplossing waar de komende jaren niet naar omgekeken hoeft te worden.
Andere eisen zijn:
- Diervriendelijk:
- Geen directe schade toebrengen aan ooievaars (en andere dieren).
- De oplossing mag de beschikbaarheid, veiligheid en duurzaamheid van de railinfrastructuur niet nadelig beïnvloeden.
- De oplossing moet rekening houden met de geldende natuurwetgeving in Nederland.
De noodzaak is hoog, het nestelen op deze plaatsen brengt een aantal problemen met zich mee, waarvan de grootste:
- Risico op dode vogels vanwege het aanrijdgevaar met treinen.
- Risico op draadbreuk vanwege kortsluiting door nestmateriaal of de vogel zelf. Draadbreuk levert zeer veel schade op aan de bovenleiding, de passerende trein en een veiligheidsrisico voor de machinist en de inzittenden van de trein.
- Vervuiling van de spoorse infrastructuur vanwege nestmateriaal en uitwerpselen in de bovenleiding.
Tot slot is het vanwege de natuurwetgeving zeer lastig om een bestaand nest - van gemiddeld 100 kg - te verwijderen.
ProRail heeft respect voor flora en fauna, maar de spoorweginfrastructuur is geen geschikte nestlocatie. Dat houdt dus niet in dat de ooievaars in het algemeen weggejaagd moeten worden en niet op zoek mogen naar eten rond het spoor. Ooievaars hebben meer dan voldoende mogelijkheden om een alternatieve nestlocatie in de buurt te vinden, maar die blijven leeg staan.
Waar zijn we niet naar op zoek?
- We zoeken geen alternatieve nestlocaties. Die zijn er al. Het gaat om het voorkomen van ooievaars op de bovenleidingen.
- Geen aanpassingen aan het portaal of de omgeving. Dus: een kunststof onderdeel aanbrengen en klemmen op het portaal is prima, maar een stalen onderdeel vast boren of lassen aan het portaal is niet toegestaan. Het moet echt een add-on zijn.
Wat is er te winnen?
- Kans op een opdracht van maximaal €30.000,- om een prototype/pilot te realiseren en te testen.
- Kans op een testomgeving in de spoorse omgeving van Meppel-Hoogeveen, Meppel Steenwijk.
- Interessant netwerk van samenwerkingspartners.
- Kans op een vervolgopdracht, opschaling, of duurzame samenwerking bij een succesvolle pilot.
- Daarnaast mag je rekenen op ondersteuning en samenwerking van creatieve en inspirerende specialisten die jullie kunnen uitdagen om jullie product nog beter te maken.
Beoordelingscriteria
- Gemak van plaatsing
- Toepasbaarheid / Aanpasbaarheid
- Onderhoud
- Veiligheid
Voorwaarden deelname
- Ingeschreven bij de KvK.
- De oplossing voldoet aan alle geldende wet- en regelgeving. Waaronder specifiek de AVG.
- Kunnen demonstreren van een werkend prototype/product/dienst.
- In staat om binnen 3-6 maanden een pilotproject te starten. Toelichting: Het broedseizoen van de ooievaars begint in februari. In september willen we daarom een pilot gestart hebben.
Jullie pitch (max 6 pagina’s / 18 slides)
- Beschrijving van de oplossing:
Geef een zo concreet mogelijke beschrijving van jullie oplossing. - Beschrijving van de pilot:
Geef een korte beschrijving van wat er nodig is om een prototype te maken en/of een pilot op te zetten en wat jullie daarbij van ons nodig hebben. Ga daarbij in op de ondersteuningsbehoefte, de benodigde toegang/materialen/data en het financiële voorstel voor de pilot en bij succes voor de lange termijn. - Beschrijving team:
Geef een korte beschrijving van het bedrijf en team dat de pilot wil gaan realiseren.
De pitch mag in vrije vorm worden ingediend (presentatie/slide deck, briefvorm), maar moet als pdf-bestand (liggend of staand A4) worden geüpload (max. 30MB). Video’s, voorbeeldwebsites, etc. kunnen daarin worden opgenomen als link. Pitches in English are allowed.
Timeline Challenge
- Maandag 4 april: Lancering challenge
- Donderdag 19 mei om 17:00 uur: Deadline challenge
- Uiterlijk 2 juni: Bekendmaking eerste selectie
- Na zomerperiode 2022: Live pitches / gesprekken met de geselecteerde pitchers
- September 2022: Start samenwerking en implementeren pilot
Achtergrondinformatie
Aanvullende informatie over de type bovenleiding portalen, afmetingen daarvan en op welke typen het meest genesteld wordt kan je terugvinden onder updates.
In het plaatsje De Schiphorst (vlakbij Meppel) is daarom lange tijd geprobeerd om ooievaars te fokken en weer uit te zetten in de natuur: https://www.delokkerij.nl/
Meer informatie over de ooievaar lees je op deze site.